zondag 11 oktober 2015

De steen die een verleden ontcijferde

In juli 1799 ontdekten Franse genietroepen een donkere granieten steen tijdens werkzaamheden aan het fort St.-Julien, nu Quaitbay, bij het Egyptisch plaatsje El Rachid, toen beter bekend als Rosetta. Wat zij nog niet wisten is dat twee decennia later diezelfde steen een eeuwenlang verleden zou ontcijferen.
De steen meet 112 bij 76 cm en bevat één tekst op drie verschillende manieren: hiërogliefen, het demotisch schrift en het Grieks alfabet. Omdat de hiërogliefen nog niet waren ontcijferd, maar de twee andere geschriften wel bekend waren, werd de steen van Rosetta een belangrijke sleutel in het vertalen van het Oud Egyptische beeldschrift. 
Thomas Young, een Engels Egyptoloog en arts, en Jean-François Champollion, Frans taalkundige, waagden zich al snel aan de taalkundige uitdaging, maar enkel Champollion slaagde in zijn opzet. Op 27 september 1822, 193 jaar geleden, kondigde hij aan de hiërogliefen ontcijferd te hebben, waardoor hij de basis legde van het systeem voor verdere vertalingen. De tekst op de steen is een bedankje van priesters van Memphis aan Ptolemaeus V Epiphanes, de vijfde in de Ptolemaeïsche dynastie. 
Er zijn later nog zulke stenen gevonden, het decreet van Canopus in 1866 en het decreet van Memphis in 1902. Ook zij speelden een rol in de verdere vertalingen van de hiërogliefen. De eigenlijke steen van Rosetta vind je in het British Museum in Londen. Replica’s van de steen vind je ook in Figeac, Champollions geboorteplaats, in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en in het Allard Pierson museum in Amsterdam. Leuk weetje: er zweeft een ruimtesonde rond met de naam Rosetta en er bestaat een computerprogramma om mensen nieuwe talen te leren genaamd Rosetta Stone. 

(Verschenen in 'De Ark van Jean-Marc' onder de rubriek 'Terugbladeren' op 27 september 2015) 

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

Heb je een reactie of feedback, doe het dan op een beschaafde manier.